528. De oermoord
De afgelopen weken heb ik de evolutionaire geschiedenis van de mens, de Homo sapiens, vergeleken met die van onze naaste verwanten, de chimpansee en de bonobo. (Ik heb zelfs gepleit voor een indeling van de mens als ‘derde chimpansee’, de Pan sapiens) We zagen in die vergelijking belangrijke overeenkomsten en belangrijke verschillen. De belangrijkste verschillen zijn deze: Mensen zijn, veel meer dan andere chimpansees, uitmuntende samenwerkers. Mensen delen voedsel, beschermen elkaar en dragen samen zorg voor de kinderen in de...
read more527. De tweeslachtige aap
Nadat we in de afgelopen weken onze naaste verwanten, de chimpansee en de bonobo, hebben bestudeerd, gaan we tenslotte mensen vergelijken met onze mede-chimps. Hoe verschilt onze evolutie van de hunne en hoe zijn we daarom geworden wie we zijn? Ik heb eerder uitgelegd hoe verschillende soorten ontstaan: nieuwe soorten worden op een bepaalde manier geïsoleerd van de moederpopulatie en ontwikkelen in die afzondering afwijkende karakteristieken die in hun nieuwe omgeving van voordeel zijn. Natuurlijke selectie bevordert de verspreiding van die...
read more526. De hippie aap
In een poging om de agressiviteit van mensen te verklaren, vergelijk ik onze evolutie met die van onze naaste verwanten, chimpansees en bonobo’s. Vorige week zagen we hoe het voedingspatroon van chimpansees leidt tot een wijze van groepsvorming – en een groepscultuur – die geweld in de hand werkt. Kort samengevat: om voldoende voedsel te krijgen, met name zachte bladeren en kruiden die ook door de aanwezige gorilla’s worden gegeten, moeten chimpansees in wisselende groepen grote afstanden overbruggen. Dat werkt...
read more525. De agressieve aap
Vorige week kondigde ik aan de drie chimpansees-soorten – chimpansee, bonobo en mens – te zullen onderzoeken op hun evolutie, om te kijken of hun manier van samenleven daaruit te begrijpen valt. Momenteel zijn er namelijk grote verschillen in hoe groepen bij de drie soorten functioneren. Kort gezegd: chimpansees zijn onderling, binnen een groep, vaak agressief naar elkaar en voeren ook met groepen onderling ‘oorlog’. Bonobo’s zijn veel minder agressief naar groepsgenoten toe en hebben ook geen conflicten tussen...
read more524. De drie chimpansees
Er waren eens drie chimpansees. Dat klinkt als een verhaal uit de sprookjes van Grimm, maar het is de huidige situatie in het dierenrijk, als we naar classificatie van soorten kijken. Veel biologen voegen chimpansees, bonobo’s en mensen daarin namelijk samen onder de bovensoort (genus) Pan. In navolging van geograaf Jared Diamond zie ik mensen als de derde chimpansee-soort: dus als Pan sapiens, naast Pan troglodytes en Pan paniscus. Mens, chimpansee, bonobo. De drie soorten hebben heel veel gemeenschappelijk – 98 procent van hun...
read more523. De derde chimpansee
Twee jaar geleden analyseerde ik op deze plek hoe onze moraal is geëvolueerd: door de ontwikkeling van sociale emoties die mensen laten samenwerken met win-win uitkomsten voor henzelf en betere resultaten voor de groepen waarin ze fungeren. In het kort was mijn idee dit: Om het ontstaan van samenwerking uit te leggen kunnen we het beste het menselijk verkeer als een web van herhaalde prisoner’s dilemma’s zien. Dat wil zeggen: als twee mensen, Ad en Bea, elkaar tegenkomen hebben ze vier keuzes/mogelijkheden: Coöperatie (zowel Ad als Bea wordt...
read more522. Als een boemerang
Afgelopen juli ontstond er in de VS een hooglopend politiek conflict rondom de zogenaamde ‘Epstein Files’, gegevens rondom de veroordeelde pedofiel Jeffrey Epstein, die in 2019 onder verdachte omstandigheden zelfmoord zou hebben gepleegd in zijn cel. Aanhangers van Trump, gesteund door de Democratische oppositie, eiste openheid van zaken van de regering-Trump. Trumps partijgenoten in het Huis van Afgevaardigden wisten een motie daartoe maar net te voorkomen, door het parlement eerder op vakantie te sturen. Nu keren de congresleden...
read more521. Dagverlichting: incest
Ga rustig zitten. Kijk eens om je heen. Hoe is het licht? Vertellen je zintuigen je hoe laat het is, welke tijd van het jaar? Wat hoor je? Verkeer of vogels? Is het lekker warm, of zit je een beetje te kleumen? Of is het eigenlijk te warm, of te vochtig?Hoe voel je jezelf? Fit, of een beetje minnetjes? Ben je relaxt, of voel je jezelf een beetje opgejaagd? Hier is een moment voor jezelf. Lees eerst het volgende verhaal: De mythe van de motmensen Vroeger leken mensen meer op insecten dan nu, en net zoals insecten hadden ze geen regels tegen...
read more520. De beste sitcom ooit
In de afgelopen weken heb ik verschillende vormen van humor geanalyseerd, om te kijken wat iets precies grappig maakt. Mijn oorspronkelijke hypothese, dat humor draait om het breken van impliciete regels die door het irreguliere gedrag zichtbaar worden, bleek goed bruikbaar bij de analyse van sitcoms/sketches, moppen en allerlei visuele vormen van humor. Ik zou nu de weken vol kunnen maken door elke week een nieuwe vorm van humor te beproeven, maar dat laat ik als uitdaging aan de lezer. Voor mijn eigen plezier – en dat van u –...
read more519. Only the wind
In onze zoektocht naar de principes van humor is het belangrijk om allerlei genres van grappen te behandelen, omdat het heel goed denkbaar is dat humor in verschillende contexten heel verschillend werkt. In drama kan er een ander begrip van ‘grappig’ bestaan dan in moppen, en in cabaret een ander dan in strips. Evengoed. In de afgelopen twee artikelen hebben we gezien dat humor hetzelfde functioneert in sketches/scenes en in moppen die door een verteller voorgedragen worden. Kortweg: in grappen worden regels geschonden en daardoor...
read moreGeef een filosofisch gesprek cadeau!
