523. De derde chimpansee
Twee jaar geleden analyseerde ik op deze plek hoe onze moraal is geëvolueerd: door de ontwikkeling van sociale emoties die mensen laten samenwerken met win-win uitkomsten voor henzelf en betere resultaten voor de groepen waarin ze fungeren. In het kort was mijn idee dit: Om het ontstaan van samenwerking uit te leggen kunnen we het beste het menselijk verkeer als een web van herhaalde prisoner’s dilemma’s zien. Dat wil zeggen: als twee mensen, Ad en Bea, elkaar tegenkomen hebben ze vier keuzes/mogelijkheden: Coöperatie (zowel Ad als Bea wordt...
read more522. Als een boemerang
Afgelopen juli ontstond er in de VS een hooglopend politiek conflict rondom de zogenaamde ‘Epstein Files’, gegevens rondom de veroordeelde pedofiel Jeffrey Epstein, die in 2019 onder verdachte omstandigheden zelfmoord zou hebben gepleegd in zijn cel. Aanhangers van Trump, gesteund door de Democratische oppositie, eiste openheid van zaken van de regering-Trump. Trumps partijgenoten in het Huis van Afgevaardigden wisten een motie daartoe maar net te voorkomen, door het parlement eerder op vakantie te sturen. Nu keren de congresleden...
read more521. Dagverlichting: incest
Ga rustig zitten. Kijk eens om je heen. Hoe is het licht? Vertellen je zintuigen je hoe laat het is, welke tijd van het jaar? Wat hoor je? Verkeer of vogels? Is het lekker warm, of zit je een beetje te kleumen? Of is het eigenlijk te warm, of te vochtig?Hoe voel je jezelf? Fit, of een beetje minnetjes? Ben je relaxt, of voel je jezelf een beetje opgejaagd? Hier is een moment voor jezelf. Lees eerst het volgende verhaal: De mythe van de motmensen Vroeger leken mensen meer op insecten dan nu, en net zoals insecten hadden ze geen regels tegen...
read more520. De beste sitcom ooit
In de afgelopen weken heb ik verschillende vormen van humor geanalyseerd, om te kijken wat iets precies grappig maakt. Mijn oorspronkelijke hypothese, dat humor draait om het breken van impliciete regels die door het irreguliere gedrag zichtbaar worden, bleek goed bruikbaar bij de analyse van sitcoms/sketches, moppen en allerlei visuele vormen van humor. Ik zou nu de weken vol kunnen maken door elke week een nieuwe vorm van humor te beproeven, maar dat laat ik als uitdaging aan de lezer. Voor mijn eigen plezier – en dat van u –...
read more519. Only the wind
In onze zoektocht naar de principes van humor is het belangrijk om allerlei genres van grappen te behandelen, omdat het heel goed denkbaar is dat humor in verschillende contexten heel verschillend werkt. In drama kan er een ander begrip van ‘grappig’ bestaan dan in moppen, en in cabaret een ander dan in strips. Evengoed. In de afgelopen twee artikelen hebben we gezien dat humor hetzelfde functioneert in sketches/scenes en in moppen die door een verteller voorgedragen worden. Kortweg: in grappen worden regels geschonden en daardoor...
read more518. Tussen de regels door
In ons onderzoek naar de werking van humor is het nodig naar verschillende vormen te kijken. Wat ik vorige week heb geschreven over een beroemde scene uit Fawlty Towers kan wel alleen voor drama gelden, of misschien wel alleen voor sitcoms. Vandaag wil ik daarom een genre behandelen dat wel zeer van sketches/scenes afwijkt: moppen. Moppen Hoewel het natuurlijk mogelijk is om moppen te vertellen in het kader van een sketch of sitcom, is de meest voorkomende situatie toch die van een moppenverteller in een sociale situatie – op een...
read more517. Hoe humor werkt
In het vorige artikel betoogde ik dat gevoel voor humor beter kan worden getypeerd als het waarnemen van humor in een bepaalde situatie, dus als een zintuig. Vandaag wil ik de werking van dat zintuig toelichten. Laten we niet beginnen met een stukje van mijn (begin van een) theorie, maar met iets wat algemeen als grappig wordt gezien – en ons afvragen: waarom is dit grappig? Onderstaande scene is een van de beroemdste scenes uit de Britse serie Fawlty Towers uit de jaren zeventig. Na vijftig jaar mag het gerust een klassieker worden...
read more516. Een zesde zintuig (en een zevende)
Sinds ongeveer vierentwintighonderd jaar volgen de meeste mensen Aristoteles in het tellen van onze zintuigen: dat zijn er vijf. In zijn befaamde werk over de menselijke ziel Peri psuches, vooral bekend geworden onder de Latijnse titel De Anima, somt de filosoof ze op: zicht, gehoor, reuk, smaak en tast. Na een beschrijving van deze zintuigen in boek II probeert Aristoteles aan te tonen dat er niet meer en niet minder dan vijf zintuigen kunnen zijn, maar dat betoog is zeldzaam wazig en onlogisch. In het vervolg geeft hij bovendien zelf al...
read more515. Oidipous farmakos
Al vaker heb ik het op deze plek over Oedipus gehad en over Sofokles’ onsterfelijke tragedie Oidipous Turannos. Na bijna 2500 jaar blijft dit stuk een onuitputtelijke bron van psychologisch inzicht en morele wijsheid, wat je eindeloos kunt herlezen. Deze keer wil de figuur van Oedipus (ik hou de gangbare Latijnse versie van de naam aan) bezien in het licht van mijn hypothese over de fatale hamartia – het ‘foute idee’ zoals dat gedefinieerd is door Aristoteles, de fatal flaw die mensen in een tragische situatie doet...
read more514. De trans en de soeverein
Er zijn twee groepen in onze samenleving die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken lijken te hebben en die elkaar waarschijnlijk ook niet overlappen – ik bedoel dat waarschijnlijk geen enkel individu tot beide groepen behoort. En toch hebben de leden van deze groepen veel gemeenschappelijk. Groep 1 bestaat uit de mensen die we ‘soevereinen’ noemen. In Nederland zijn het er enkele tienduizenden. Het zijn burgers die de autoriteit van de Nederlandse staat niet erkennen en daarom ook weigeren aan Nederlandse wetten te...
read moreGeef een filosofisch gesprek cadeau!
