518. Tussen de regels door
In ons onderzoek naar de werking van humor is het nodig naar verschillende vormen te kijken. Wat ik vorige week heb geschreven over een beroemde scene uit Fawlty Towers kan wel alleen voor drama gelden, of misschien wel alleen voor sitcoms. Vandaag wil ik daarom een genre behandelen dat wel zeer van sketches/scenes afwijkt: moppen. Moppen Hoewel het natuurlijk mogelijk is om moppen te vertellen in het kader van een sketch of sitcom, is de meest voorkomende situatie toch die van een moppenverteller in een sociale situatie – op een...
read more517. Hoe humor werkt
In het vorige artikel betoogde ik dat gevoel voor humor beter kan worden getypeerd als het waarnemen van humor in een bepaalde situatie, dus als een zintuig. Vandaag wil ik de werking van dat zintuig toelichten. Laten we niet beginnen met een stukje van mijn (begin van een) theorie, maar met iets wat algemeen als grappig wordt gezien – en ons afvragen: waarom is dit grappig? Onderstaande scene is een van de beroemdste scenes uit de Britse serie Fawlty Towers uit de jaren zeventig. Na vijftig jaar mag het gerust een klassieker worden...
read more516. Een zesde zintuig (en een zevende)
Sinds ongeveer vierentwintighonderd jaar volgen de meeste mensen Aristoteles in het tellen van onze zintuigen: dat zijn er vijf. In zijn befaamde werk over de menselijke ziel Peri psuches, vooral bekend geworden onder de Latijnse titel De Anima, somt de filosoof ze op: zicht, gehoor, reuk, smaak en tast. Na een beschrijving van deze zintuigen in boek II probeert Aristoteles aan te tonen dat er niet meer en niet minder dan vijf zintuigen kunnen zijn, maar dat betoog is zeldzaam wazig en onlogisch. In het vervolg geeft hij bovendien zelf al...
read more515. Oidipous farmakos
Al vaker heb ik het op deze plek over Oedipus gehad en over Sofokles’ onsterfelijke tragedie Oidipous Turannos. Na bijna 2500 jaar blijft dit stuk een onuitputtelijke bron van psychologisch inzicht en morele wijsheid, wat je eindeloos kunt herlezen. Deze keer wil de figuur van Oedipus (ik hou de gangbare Latijnse versie van de naam aan) bezien in het licht van mijn hypothese over de fatale hamartia – het ‘foute idee’ zoals dat gedefinieerd is door Aristoteles, de fatal flaw die mensen in een tragische situatie doet...
read more514. De trans en de soeverein
Er zijn twee groepen in onze samenleving die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken lijken te hebben en die elkaar waarschijnlijk ook niet overlappen – ik bedoel dat waarschijnlijk geen enkel individu tot beide groepen behoort. En toch hebben de leden van deze groepen veel gemeenschappelijk. Groep 1 bestaat uit de mensen die we ‘soevereinen’ noemen. In Nederland zijn het er enkele tienduizenden. Het zijn burgers die de autoriteit van de Nederlandse staat niet erkennen en daarom ook weigeren aan Nederlandse wetten te...
read more513. Dodelijk verlies
Zoals ik eerder heb betoogd, ontstaan tragedies uit melodramatische plots, waarbij de logische fout van de hoofdpersoon, de hamartia, niet op tijd wordt ingezien en gecorrigeerd. Aangezien er vijf melodramatische soorten plots zijn, zijn er ook vijf soorten hamartia. De Vijf plots zijn Het Monster Overwinnen, Vodden Tot Vermogen, Queeste, Reis en Terugkeer, Verlossing. De bijbehorende hamartiae zijn de tegenstander is een monster succes is gelijk aan geluk het doel heiligt de middelen je kunt terug naar vroeger er zijn definitieve oplossingen...
read more512. Wat is een kerk?
Een paar keer per maand loop ik als vrijwilliger rond in de Stevenskerk in Nijmegen en ontvang bezoekers. De Stevenskerk is een gebouw dat tussen 1254 en 1565 is ontstaan, in verschillende fasen, en dat sinds 1272 voortdurend in gebruik is geweest als kerk. De eerste versie van de kerk was ongeveer half zo lang, half zo breed, half zo hoog als de huidige. Hij was in een andere stijl dan de kerk die je nu ziet: in Romaanse stijl, met dikke muren, kleine ramen en veel ronde lijnen. In de daaropvolgende eeuw kwam de mode van de gotiek uit...
read more511. Dagverlichting: gedeelde smart
Ga rustig zitten. Kijk eens om je heen. Hoe is het licht? Vertellen je zintuigen je hoe laat het is, welke tijd van het jaar? Wat hoor je? Verkeer of vogels? Is het lekker warm, of zit je een beetje te kleumen? Of is het eigenlijk te warm, of te vochtig?Hoe voel je jezelf? Fit, of een beetje minnetjes? Ben je relaxt, of voel je jezelf een beetje opgejaagd? Hier is een moment voor jezelf. Lees eerst het volgende verhaal: Het lichaam van Hektor – Homeros Koning Priamos van Troje had vijftig zoons en twaalf dochters. In de tienjarige...
read more510. Furie in Gaza
De afgelopen weken heb ik, in de analyse van tragische sterfgevallen, meerdere malen de grote tragediecyclus van Aischylos, de Oresteia, aangehaald. Ik deed dat vanuit het perspectief van twee hoofdpersonen, koning Agamemnon en koningin Klytaimestra. De trilogie als geheel heeft echter ook een interessante boodschap, die ik vandaag wil bespreken. En die boodschap heeft ook relevantie voor de huidige tijd, 2500 jaar na Aischylos. In het kort: in de Oresteia schetst Aischylos de ontwikkeling van het Atheense rechtssysteem – en die schets...
read more509. Le monstre c’est moi
In het toneelstuk Orestes van Euripides houdt Elektra, zus van Orestes, een inleiding. Ze vertelt hoe haar broer op bevel van de god Apollo wraak heeft genomen op hun moeder, Klytaimestra, voor haar moord op hun vader Agamemnon. Ze stelt daarbij dat een meisje Klyaimestra’s redenen niet mag onthullen en dat ze daarom de wereld ernaar laat raden. Ik heb dit altijd een raadselachtige uitspraak gevonden – en ook een onbevredigende. Als je bij Klytaimestra’s moord op haar echtgenoot alleen zegt: ze zal haar redenen gehad hebben,...
read moreGeef een filosofisch gesprek cadeau!
